Portugal: Un pacto de esquerda feito realidade

O goberno en minoría do socialista António Costa cumpre un ano en Portugal no que empezou a pasar “páxina á austeridade” mentres cumpre cos obxectivos de déficit
Antonio Costa

 LISBOA // José Andrade traballaba desde facía máis de 20 anos como profesor de Secundaria nun colexio público de Lisboa cando chegaron os homes de negro da troika. Era o ano 2011 e o país acababa de pedir un rescate internacional da súa economía. Os recortes brutais do gasto públicoafectaron o salario de Andrade, que pasou de gañar 1.700 a 1.400 euros mensuais. Coa restitución parcial dos pagos aos traballadores do servizo público baixo o novo goberno en minoría socialista, agora cobra 1.550 euros. “Xa empezo a volver á miña vida de antes”, admite. Andrade tamén se beneficia da introdución da semana laboral de 35 horas na administración pública.

A finais de novembro cúmprese un ano desde que o socialista António Costa, a pesar de perder as eleccións xerais de outubro, arrebatoulle o poder ao conservador Pedro Passos Coelho, grazas ao apoio do tres forzas á esquerda do Partido Socialista (PS): o Bloco de Esquerda (BE), os comunistas (PCP) e os verdes (PEV). Por primeira vez desde a Revolución dos Caraveis de 1974, a esquerda portuguesa lograba pactar un goberno. Nestes 12 meses, Costa empezou a pasar “páxina á austeridade” mentres mantén os compromisos de redución de déficit acordados coa Comisión Europea.

Hai un ano pouca xente confiaba en que o Executivo en minoría de Costa durase moito tempo. Na primeira decisión importante e controvertida, o rescate do Banco Banif con máis de 2.000 millóns de euros de axudas públicas antes de vendelo ao Santander, os aliados do PS votaron en contra e a medida salvouse pola abstención da oposición de centrodereita. Passos Coelho bautizou á alianza de esquerdas como geringonça, en portugués unha especie de aparello inestable que se atasca con facilidade, unha etiqueta que se popularizou nos medios lusos até hoxe.

Con todo, Costa logrou negociar cos seus socios unha serie de medidas que, sen ser radicais, significaban un cambio de rumbo tras anos de austeridade extrema. Restituíuse parte dos salarios dos traballadores do servizo público, como o profesor Andrade; elevouse o salario mínimo de 505 a 530 euros; e reduciuse o IVE para o sector da hostalaría, moi castigado polas subidas fiscais do anterior goberno e a troika, entre outros acordos. No ámbito social os partidos de esquerda legalizaron a adopción para parellas homosexuais e deron marcha atrás no endurecemento do aborto aprobado polos conservadores.

En mans das axencias de rating

As medidas económicas, especialmente a subida do salario mínimo, non gustaron nada aos empresarios e investidores. Os analistas da banca internacional viron confirmados os seus temores cando o crecemento da economía empezou a perder fol na primeira metade do ano e caeu o investimento. Pero algúns expertos consideraban que as voces de alarma eran algo esaxeradas. “Hai moita retórica e moito ruído no mercado. Á vista dos feitos está claro que as autoridades de Portugal están comprometidas” co Pacto de Estabilidade, dixo en abril Fergus McCormick, directivo da axencia de Rating DBRS.

Portugal depende moito da opinión desta empresa canadense relativamente pequena. DBRS é a única do catro axencias de rating recoñecidas polo Banco Central Europeo (BCE) que aínda mantén a cualificación da débeda portuguesa como “investment grade“. As outras –Standard&Poor’s, Moody’s e Fitch– hai tempo que rebaixaron os títulos lusos a nivel de bono lixo. Se DBRS seguise este paso, o BCE xa non estaría autorizado a comprar débeda portuguesa, o cal dispararía os tipos de interese que o país ten que pagar polas súas emisións.

Os analistas de Moody’s foron moi críticos coa xestión de Costa, pero nun informe sobre Portugal admitiron que os recortes e reformas do anterior goberno tutelado pola troika “non levaron a unha subida do potencial de crecemento do país”. Un dos integrantes da troika, o Fondo Monetario Internacional (FMI), entoou no verán un mea culpa ao asegurar que os programas do rescate pecaron de estimacións demasiado optimistas. “Unhas proxeccións máis realistas deixasen claro o impacto probable da consolidación fiscal no crecemento e a dinámica da débeda”, reza unha auditoría interna sobre os rescates nos que participou o organismo de Washington. Este erro de cálculo non impide que o FMI aplique un 4,3% sobre o seu parte dos 78.000 millóns de euros do préstamo internacional a Portugal, o tipo de interese máis alto dos socios da troika e por encima do mercado.

Receos en Bruxelas

Mentres, en Bruxelas se recelaba de Costa de face ao déficit público. En 2015 o buraco desviouse até o 4,4% do PIB, debido ao rescate de Banif, un problema herdado da administración nterior. En xullo, a Comisión Europea deu un tirón de orellas ao Executivo portugués advertíndolle que “o esforzo fiscal quedouse considerablemente curto”. Con todo, Portugal evitou que se lle abrise un procedemento por vulnerar o Pacto de Estabilidade, do mesmo xeito que España. Foi unha decisión polémica. “O motivo é, sobre todo, o feito de que a UE non quixo impor sancións á veciña España, que tamén superou o obxectivo de déficit, porque alí había eleccións en xuño e por iso tamén había que ser condescendiente con Portugal”, conclúe un informe da Konrad Adenauer Stiftung, a fundación do partido democristián da chanceler alemá Angela Merkel.

No verán, empezaron a circular rumores sobre a posibilidade de que Portugal tivese que pedir outro rescate, o cal puxo algo nerviosos aos mercados. Estas especulacións foron alimentadas polo propio Passos Coelho. Costa, notablemente enfadado, mandou a estas voces a cazar “pokemons” porque daba por descartado o asunto.

Durante os meses estivais tamén se produciu un fenómeno que cambiou o panorama económico. Do mesmo xeito que en España, Portugal rexistrou unha marca histórica de visitantes estranxeiros, en boa parte porque os turistas evitan destinos clásicos como Tunes, Exipto ou Turquía. A parte vella de Lisboa, o famoso barrio de Alfama, estaba virtualmente alagado de xente, e hai tempo que no peirao atracan cada día cruceiros con miles de pasaxeiros.Como ocorre en Barcelona, moitos lisboetas quéixanse cada vez máis da conxestión turística do centro histórico.

Pero este Boom foi o factor determinante para que o PIB crecese un 0,8% no terceiro trimestre, o ritmo máis alto en toda a UE. O paro baixou ao 10,5%. A boa evolución conxuntural permite a Costa cumprir con comodidade co obxectivo de déficit do 2,4% para este ano e ter marxe para seguir pasando páxina á austeridade. No orzamento xeral para 2017 prevense subidas das pensións, outro aumento do salario mínimo e a eliminación gradual da impopular sobretasa sobre o imposto da renda, que formaba parte do programa do rescate. Doutra banda, quérese subir o imposto sobre bebidas azucaradas, crear unha carga sobre patrimonio inmobiliario a partir de 600.000 euros e un aumento fiscal para os apartamentos turísticos. Ao peche desta edición, aínda non se aprobou o orzamento, pero os socios da geringonça xa deron luz verde.

“A dereita quedouse sen discurso”, escribiu a deputada socialista Isabel Moreira na revista Visão. E proseguiu: “Mirou todas as páxinas do documento [dos orzamentos] en busca de fouces e martelos e dun tal bolchevismo”. De feito, en Portugal sorprendeu a flexibilidade do Partido Comunista, que mantén no seu programa a reivindicación de saír do euro e da OTAN. No PCP agora tentan marcar distancia. “O goberno do PS non é un goberno de esquerda”, afirmou Jorge Cordeiro, membro da súa directiva, ao xornal luso Público: “Pero non se podía desaproveitar esta oportunidade. Era posible abrir o camiño para a reposición de rendementos e dereitos, mesmo de conquistar novos dereitos”.

Andrade, o profesor, votante de esquerda, concorda: “Non é unha revolución, pero tras as políticas de austeridade está ben ir paso a paso”. A xulgar polas enquisas, moitos portugueses pensan o mesmo. O PS está moi por encima da dereita e o liderado de Passos Coelho está cuestionado. Costa ironizaba sobre a pretendida descualificación que o líder conservador había brindado ao seu Executivo ao principio: “É unha geringonça, pero funciona”.

Thilo Schäfer   lamarea.com

Categorías
Política

RELACIONADAS