Portugal combate a pobreza enerxética con descontos automáticos en luz e gas para rendas baixas

En España, o bono social só se aplica á luz, hai que solicitalo á compañía e non se concede en función dos ingresos.
Avenida da Liberdade (Braga)

A tarifa social portuguesa está destinada a consumidores vulnerables de electricidade e gas e desde xullo aplícase por defecto con datos de Facenda e a Seguridade Social lusa. No caso da electricidade, desde xullo a tarifa social custéana integramente as empresas; o seu número de beneficiarios disparouse de 140.500 a máis de 630.000

En pleno debate sobre a reforma do bono social da luz, o novo ministro de Enerxía, Álvaro Nadal, ten un exemplo próximo sobre como combater a pobreza enerxética nun país tamén suxeito ás receitas de austeridade da Comisión Europea. Trátase de Portugal, cuxo goberno (unha alianza de partidos de esquerdas) reformou este ano as denominadas tarifas sociais, descontos que viñan aplicándose para os clientes máis vulnerables desde 2010 (no caso da electricidade) e 2011 (para o gas).

O cambio entrou en vigor en xullo a proposta do Bloco de Esquerda, un dos partidos que sustentan o Goberno do socialista António Costa, en vista de que o número de beneficiarios destes descontos era moi inferior a o previsto. O detonante foi unha multa de 7,5 millóns de euros imposta en decembro polo regulador enerxético ERSE a EDP, principal eléctrica do país, por pór trabas á súa concesión.

A tarifa social é unha rebaixa antes de impostos do 33,8% na factura de electricidade e do 31,2% no gas para clientes do mercado regulado ou libre cun baixo nivel de ingresos. A principal novidade é que desde xullo se aplica de forma automática (antes había que solicitala ás compañías, como en España). Para iso, procedeuse a cruzar os datos en poder dos comercializadores, a Dirección Xeral de Enerxía, a Seguridade Social e a Axencia Tributaria portuguesa. Xusto o que en España as autoridades nunca fixeron aducindo que era moi complexo.

Con ese cambio, o número de beneficiarios da tarifa social disparouse. En electricidade, pasouse de 140.500 usuarios a 630.698, que supoñen un 10,5% dos preto de 6 millóns de clientes domésticos. A Asociación portuguesa de Defensa do Consumidor (DECO) calcula que xa a gozan uns 690.000 fogares. No caso do gas natural, pasouse de 14.500 beneficiarios a 31.869 en xullo. ¿Cal é o desconto real? Segundo unha estimación de  Expresso, o aforro final na factura eléctrica coa tarifa social para un cliente con 3,45 quilowatts contratados é dun 30%. O desconto é aplicable a clientes con até 6,9 quilowatts de potencia contratada.

Quen o paga

Outra novidade é que o Executivo luso tamén obrigou ás eléctricas a sufragar o 100% da tarifa social da luz (antes, o Orzamento do Estado asumía un terzo). O custo anual previsto polo Goberno é de 66 millóns, dos que uns 40 millóns corresponden a EdP. A cuarta eléctrica en España, privatizada por esixencia da troika a finais de 2011 (cando o anterior Goberno do conservador Pedro Passos Coelho vendeu o 21% que quedaba ao Estado á chinesa Three Gorges) rexeita facerse cargo dese custo. No caso da tarifa social do gas, o custo é de apenas 1,3 millóns ao ano (a rede portuguesa alcanza só a 1,3 millóns de puntos de subministración) e corre a cargo do resto de consumidores.

En España, as eléctricas lograron en dúas ocasións que o Tribunal Supremo anule o sistema de financiamento do bono social da luz, que pagan as empresas e que é a única medida do Goberno central contra a pobreza enerxética (non hai equivalente para o gas). Esta semana houbo unanimidade entre todos os grupos políticos para que o sigan custeando as compañías. A idea é que partir de agora sufrágueno as comercializadoras. Industria tamén planea un redeseño do bono para tentar que o gocen quen realmente o necesitan.

Portugal, que adiantou pola esquerda a España en aspectos como o fomento das renovables ou o autoconsumo eléctrico, aínda non se recuperou dos efectos do rescate multimillonario que pediu en 2011. Alí o ingreso neto medio por fogar é duns 18.759 euros anuais, segundo a OCDE (case un 10% inferior ao de España). E a tarifa social está restrinxida a colectivos con moi baixos ingresos, de até 5.808 euros anuais para un fogar unipersonal, menos do que recibe unha persoa que cobre o salario mínimo (589,17 euros mensuais).

Ese tope increméntase en tramos do 50% por cada persoa adicional, sempre que non teña ingresos: 8.712 euros anuais para unha parella sen fillos, 11.616 euros anuais para unha familia cun fillo e 14.520 euros por ano para unha familia con catro membros. Trátase, por tanto, de fogares nun claro risco de exclusión.

A asociación DECO cuestiona eses tramos e lembra que eses topes só se aplican cando os ingresos proceden só dunha persoa. Un fogar de dous membros en o que ambos reciban algún ingreso non ten dereito a tarifa social, aínda que entre os dous estean por baixo dese tope de 8.712 euros.

Os colectivos vulnerables en Portugal tamén teñen dereito ao denominado Apoio Social Extraordinario ao Consumidor de Enerxía (ASECE), un desconto adicional do 13,8% na factura de electricidade e gas natural que se aplica antes de impostos. Neste caso, o seu custo corre a cargo do Estado.

A tarifa social portuguesa e o ASECE tamén se aplica a quen reciban o denominado Rendemento social de inserción (unha axuda mensual que reciben unhas 214.000 persoas destinadas a persoas en situación de carencia material grave) e outras prestacións da Seguridade Social. Entre elas, o “complemento solidario” que reciben uns 160.000 anciáns con baixos ingresos ou o subsidio social de desemprego (equivalente á paga de 400 euros en España para parados de longa duración).

Categorías
Política

RELACIONADAS