O Estado español conta co segundo maior número de axentes por habitante da UE

Moita policía. Non é só unha frase repetida en cancións de artistas como Joaquín Sabina ou Eskorbuto, ou unha realidade que se comproba cada día nos centros das grandes cidades do Estado.
Cordon fronte aos manifestantes na rúa Genova
 Dino os datos da Oficina Europea de Estatística (Eurostat) e recoñéceno informes de centrais sindicais do ámbito das forzas de seguridade, como a proposta do Sindicato Unificado de Policía (SUP) e da Asociación Unificada de Gardas Civís (AUGC) Un modelo de seguridade para o século XXI, na que se poden ler frases como “os datos falan por si sós; España mantén a cifra máis alta de funcionarios policiais de toda Europa, e salvo excepcións de difícil comparación, de todo o mundo”.

En realidade, segundo Eurostat, España non é o primeiro país en número de policías por poboación da Unión Europea. O podio osténtao Chipre, con 611 axentes por cada 100.000 habitantes, pero a prata é indiscutiblemente española.

Temos 534, moi por encima da media (ningún outro está por encima de 500), segundo os últimos datos de Eurostat, relativos a 2012. Son 249.900 efectivos entre os diferentes corpos estatais, autonómicos e locais, unha cifra similar á de Alemaña, país que conta cunha poboación que supera á española en 35 millóns.

Sobredimensión

Están os corpos e forzas de seguridade do Estado sobredimensionados? “Os datos dan a resposta en si mesmos, no sentido de que non se aprecia ningunha necesidade de que no caso español exista esa taxa tan desproporcionada no contexto europeo –analiza o profesor de Criminología da Universidade dá Coruña José Anxo Brandariz–, sobre todo se se ten en conta que, se a comparamos con algunha medición obxectiva, España ten unha das taxas de delitos máis baixas da Unión Europea”.

Volvemos a Eurostat. Efectivamente, o país atópase na parte media-baixa da táboa de delitos por poboación: 4.846 por cada 100.000 habitantes, moi lonxe dos países con maior taxa de criminalidade, como é o caso de Suecia (14.791), Bélxica (9.678), Finlandia (7.876) ou Dinamarca (7.867), segundo as últimas cifras, relativas a 2012.

“Non hai unha correspondencia coa taxa de delitos e coa evolución no tempo desas taxas –apunta pola súa banda o experto en seguridade do Observatorio Metropolitano de Madrid Sergio García– porque precisamente o que mostran as estatísticas é que a delincuencia se ha ir reducindo nos últimos anos e, con todo, a policía seguiu crecendo, igual que o encarceramento, a un ritmo moito maior que o que nos indican esas cifras”.

Eurostat

 

Entre os anos 2007 e 2012, a taxa de criminalidade reduciuse en 41.000 delitos anuais, segundo a Oficina de Estatística da UE.

Con todo, nese mesmo período, o número total de efectivos dos corpos de seguridade que traballan en España aumentou en 35.000 persoas.

Barra libre vs austeridade

Non todo foi barra libre para estes corpos e a crise paralizou o seu espectacular aumento. O Ministerio de Facenda e Función Pública recolle no Boletín estatístico do persoal ao servizo das administracións públicas os datos actualizados do persoal da Garda Civil, a Policía Nacional e os corpos autonómicos (Ertzaintza, Policía Foral de Navarra, Mossos d’Esquadra e Policía Canaria), non así o dos diferentes corpos locais.

No caso das forzas dependentes da administración estatal –Garda Civil e Policía Nacional–, o importante aumento de efectivos rexistrado entre os últimos anos –de 115.575 en 2006 chegouse a 148.187 en 2012– reduciuse lixeiramente coa austeridade, rebaixando o número de efectivos en 7.000 axentes desde 2012 a 2016. Hoxe, España conta con 141.285 policías nacionais e gardas civís, e 25.876 axentes dos corpos de seguridade autonómicos.

Máis difícil é atopar datos de Policía Local oficiais, aínda que a Confederación de Seguridade Local (CSL), que agrupa a diferentes sindicatos de forzas municipais, realizou un estudo no que se estima que actualmente hai en España uns 69.000 axentes locais, tal como indica a Diagonal o seu secretario de Relacións Institucionais, José María Antón. Este remarca que “nos últimos anos paralizouse o persoal” e, aínda que algúns concellos ofertaron prazas públicas, “na maioría dos persoais a nivel estatal conxeláronse as ofertas de emprego”.

A suma dos datos relativos a 2016 do Ministerio e a CSL implicaría que a austeridade reduciu o total de efectivos policiais totais en 13.000, o que non alteraría a posición de España no podio dos países con máis efectivos policiais. Como apunta García, “cando se reduciu o número non se diminuíu esa sobredimensión da policía”.

Visión securitaria

As causas desta sobredimensión son, para García, a construción dun discurso da inseguridade erixido nos últimos 40 anos, pero especialmente desde o ano 2000, e a visión de problemas sociais como cuestións securitarias. “Construíuse un discurso sobre a inseguridade que fai que se colocou como unha prioridade cidadá o asunto da seguridade e, ao mesmo tempo, aos poucos se han ir construíndo multitude de problemas sociais”.

Para ejemplificar este feito o experto describe os temas que se están abordando estes meses nas mesas de convivencia e seguridade que se están levando a cabo en diferentes distritos de Madrid: “As temáticas que se discuten nestes foros son tan variadas como o tráfico de armas, o yihadismo, o botellón no parque ou a sucidade dunha praza. Cada vez máis temas enfócanse desde unha perspectiva securitaria que leva un enfoque e unha resposta moi concreta, xeralmente defensiva e policial, ou relacionada con funcións policiais”.

A normalización desta ideoloxía levou, para este experto, a un excedente de persoal que ha ir buscando e tomando novas esferas de intervención. “Vemos axentes mediadores, policías que van aos colexios a dar charlas sobre violencia de xénero, seguridade viaria ou os perigos de internet… Aos poucos van ocupando novas funcións”.

Ministerio de Hacienda.

José Anxo Brandariz engade varias causas máis á explicación de tan elevado número de efectivos. Por unha banda, destaca unha construción do Estado mal planificadaque fixo que, mentres proliferaban corpos autonómicos e locais, “o Estado central non desenvolveu o seu propio proceso de contracción como si o fixo noutros ámbitos como a sanidade ou a educación”.

Ademais, o profesor fala da ‘síndrome do novo rico’. “Nun país no que parecía que había recursos para todo, tamén os había para a contratación pública, moi significativamente en materia policial”. Só cando España saía, crise mediante, de “ese soño de novo rico” –en palabras de Brandariz– comezaba unha tímida redución de efectivos motivada pola falta de orzamento.

Por último, o docente remarca “a pobreza de plans gubernativos á hora de pensar a seguridade”, destacando que os órganos de gobernanza dos diferentes corpos “nunca tiveron un plan determinado sobre que modelo de policía preténdese e cales son os recursos que se necesitan para iso”.

Autonomía policial

Esta situación levou, segundo Brandariz, a unha notable autonomía dos corpos policiais que motivou que estes teñan unha gran capacidade de determinación das políticas públicas de seguridade, desenvolvendo unha lóxica corporativa, algo que se plasma tanto na cuestión da impunidade perpetua dos delitos cometidos polas persoas das forzas policiais como polo feito de que a política do propio corpo foi evidentemente presionar para o incremento de efectivos”, un discurso sobre a necesidade permanente de máis axentes que é repetido por calquera portavocía policial, especialmente sindicatos.

Un dos máis activos é o SUP, que afilia a persoal do Corpo Nacional de Policía. Esta central afirmou en xuño que necesitaba 10.000 efectivos máis para cumprir as súas funcións adecuadamente, algo que Ramón Cosío, portavoz do sindicato, mantén hoxe.

A pesar desta afirmación, Cosío indica en declaracións a Diagonal que o modelo actual está obsoleto: “É necesaria unha racionalización dos corpos e forzas de seguridade do Estado e autonómicos, e cremos que despois de 30 anos é necesario revisar a Lei Orgánica 2/1986, que é a que regula os corpos e forzas de seguridade do Estado”. Tal e como afirma, “hai competencias que son exclusivas de cada corpo, outras que compartimos todos, hai conflitos por mala colaboración a nivel institucional entre diferentes policías… É necesaria a racionalización de recursos humanos, aforrariámonos/aforrariámosnos recursos económicos e materiais”.

Álvaro Minguito

O portavoz engade que existen outros problemas e duplicidades relacionados co ámbito de actuación, funcións e material, como o feito de que tanto a Garda Civil –historicamente ligada ao medio rural e teoricamente encargada da seguridade dos núcleos urbanos de menos de 20.000 habitantes– como a Policía Nacional teñan presenza en grandes cidades; a colaboración internacional, “na que a Garda Civil está a se meter aos poucos” –remarca– ou a existencia de grupos sobre delincuencia organizada en ambos os corpos nunha mesma cidade.

Así, para Cosío, todo isto “xera disfuncións e rivalidades que son absurdas porque, tendo todos un traballo claro e concreto do que temos que facer, non dá lugar a que pasen estas cousas”.

Con todo, a pesar deste discurso, para o portavoz do SUP esa racionalización “non implicaría redución de efectivos, implicaría aforrar, estariamos os necesarios en cada sitio e non habería duplicidade”.

Outros modelos

Fronte á obsesión pola securitización do espazo, desde ámbitos locais e académicos veñen lanzando propostas para cambiar o modelo –ou ausencia de modelo– policial. “As iniciativas veñen, en xeral, pola reorganización das estruturas, fundamentalmente no sentido de democratizar as políticas de seguridade e colocar á policía como un actor máis”, expón Brandariz.

O profesor destaca o caso de Madrid, onde se busca reorganizar a policía local, eliminando as unidades antidisturbios, reforzando os distritos e implantando un modelo de policía comunitaria, todo iso co fin de que a abordaxe da resolución de conflitos non sexa unha cuestión meramente policial, senón que se consiga corresponsabilizar a cada comunidade e á cidadanía da solución de problemas.

A pesar de que PP, Cidadáns e PSOE tombaron o proxecto piloto de policía comunitaria, a reorganización segue en marcha, tal como remarcan fontes do Concello, e iniciativas similares comezaron nalgunhas das chamadas ‘cidades do cambio’, como Barcelona ou Zaragoza.

Problemas non policiais

A mellora do modelo viría, para García, deixando atrás a práctica de resolver problemas sociais que teñen que ver coa desigualdade e a pobreza mediante o enfoque securitario. “Ten que ver coa forma en que a sociedade adopta un enfoque policial na súa forma de ver o mundo, os seus barrios e as súas contornas. Que haxa unha persoa sen fogar no teu portal pode ser motivo de preocupación polas desigualdades e as inxustizas, algo que che anime a axudala ou a saber que lle pasa, no canto de ver un problema para a túa seguridade e a dos teus fillos”.

Álvaro Minguito

Así, para este experto, a solución está, a curto prazo, “nunha refuncionalización da policía e en destinala a labores distintos, ou que polo menos non sobrecarguen aos máis desposuídos de atención policial, para que esa atención non veña do policía, senón de recursos públicos ou comunitarios”.

É un modelo que permitiría –remarca– “pór máis esforzo, por exemplo, na corrupción, o medio ambiente ou en delitos que teñen que ver coa explotación laboral ou con outros que xeran desigualdades e malestares sociais”.

A reorganización continuaría, a medio prazo, “coa progresiva xestión comunitaria dos conflitos, o que implicaría a redistribución de recursos e políticas de investimento público en certos barrios e dunha verdadeira redistribución de riqueza”.

É unha solución que comparte Brandariz, quen enmarca a posible redución de efectivos na chamada ‘nova xestión pública’, o que implica planificación, establecemento de obxectivos, auditoría, rendición de contas, esixencia de responsabilidades, democratización das políticas e intervención doutros autores, algo “practicamente inexistente no caso español”, tal como afirma. “Como mínimo, de momento ese sería o lugar no que habería que situarse, o que probablemente nos levaría a un modelo de goberno da convivencia menos policializado e cara a un protagonismo moi inferior da policía na xestión de asuntos colectivos. Isto colocaríanos minimamente na modernidade”.

Obsesión pola securitización en mínimos

“Hai un fetichismo do policial como instrumento fundamental de suposta garantía dos dereitos cidadáns moi forte”. As palabras do profesor José Anxo Brandariz contrastan coa realidade dunha época que el mesmo describe como “moi favorable para combater ese fetichismo”. Desde o inicio da crise, apunta, “da cordo a todo tipo de indicadores, a obsesión colectiva pola seguridade cidadá está en mínimos históricos”.

O país que tiña demasiada policía, un artigo de Pablo Rivas para diagonal e traducido por Irmandade

Pablo Rivas , Diagonal.

Irmandade Xornal convidavos a que participedes no salto do periódico Diagonal
Categorías
Política

RELACIONADAS