¿Foi Mariano Rajoy un lumbrera ou simplemente un beneficiario directo do caso “Redondela”?

Os éxitos de Rajoy e o aceite de Redondela

Os catro fillos do que foi presidente da Audiencia Provincial de Pontevedra durante os anos setenta, don Mariano Rajoy Sobredo, puideron presumir do insólito caso de superar as máis duras oposicións da Administración do Estado. A biografía do primoxénito – actual presidente do goberno español, polo que nos é dabondo coñecida a súa capacidade intelectual e expresiva – sinala que comezou a preparar as duras oposicións de Rexistrador da Propiedade, Bens Mobles e Mercantís, durante o último ano de carreira. Unhas das consideradas máis difíciles probas para obter tan relevante posto de funcionario público do Estado foron aprobadas ao ano seguinte por Mariano, no seu primeiro intento e con 24 de idade, polo que se converteu no rexistrador máis novo da historia de España. Foi destinado ao Rexistro de Padrón, sendo o de Santa Pola do que hoxe é titular.

Claro, que o seu irmán menor, Enrique, estivo a piques de arrebatarlle o record, cando uns anos despois aprobou a mesma oposición, ostentando a marca do segundo máis novo. No entanto, non debe de ser igualmente bo para a preparación das oposicións como para o exercicio da profesión, pois no seu Rexistro de Cáceres sufriu algún problema por negarse a inscribir certa propiedade en contra da opinión do correspondente notario. O camiño familiar debía de estar aberto xa en tan prestixioso Corpo, pois conseguiu tamén ser rexistradora a súa irmá María das Mercedes, hoxe titular dun dos Rexistros de Xetafe. O cuarto irmán, Luís, con todo, concorreu con similar éxito ás igualmente duras probas de acceso ao Notariado, obtendo praza en Ourense, terminando nel Escorial, onde faleceu fai algo máis dun ano. Coincidiron precisamente estes éxitos profesionais dos irmáns Rajoy co recordo de certo asunto que atraeu a atención do país durante a primeira metade dos anos setenta, e que virou ao redor da Audiencia Provincial de Pontevedra, da que o pai dos Rajoy era entón titular.

A Comisaría Xeral de Abastecementos e Transportes (CAT) foi un organismo da Administración Central do Estado, dependente do Ministerio de Industria e Comercio, creado á terminación da guerra civil como consecuencia das dificultades que sufría España en materia de aprovisionamentos. Foi por iso necesario comezar por abordar a transferencia de todas as competencias desde o ámbito municipal, en que recaera até entón, ao estatal, como o sería a partir da súa creación. Pero, en calquera caso, e como queira que a CAT carecía de instalacións adecuadas, debía recorrer a depósitos alugados a distintas empresas privadas, para o almacenamento de moitos dos numerosos produtos cuxa xestión entraba dentro das súas competencias. Polo que ao aceite refírese, e na zona noroeste, estes depósitos atopábanse na zona de Guixar (Redondela), sendo REACE (Refinaría do Noroeste de Aceites e Graxas, S.A.) a empresa que entre 1966 e 1972 tivo contratado coa CAT o almacenamento de máis de 12 millóns de quilos de aceite. Nin que dicir ten que esta era a única propietaria do produto, deixando a cuberto a mercadoría contra calquera eventualidade por medio do correspondente seguro.

REACE fora constituída por Rodrigo Alonso Fariña – fillo de conserveiros e rico propietario – en 1956, cun capital de 5 millóns de pesetas, e co fin de dedicarse ao refinado, envasado e almacenaxe de aceite, sendo os seus socios Oswaldo Alonso Fariña, Salvador Guerreiro, Eufrasio Juste e Francisco Carrión, e tendo a súa sede en Outid (Redondela). Anos máis tarde, o fundador gozaría de enorme popularidade na provincia, tanto por ser presidente do Real Club Celta de Vigo, como pola súa participación activa na vida política daquela. En 1964, Alonso Fariña fíxose xa coa maioría das accións mediante a compra a terceiros, incorporándose ao Consello de Administración Nicolás Franco Bahamonde (irmán maior do generalísimo Franco) e Isidro Suárez Díaz Moris, quen gozaba tamén de moi boas relacións e influencias. En 1968 compuñan o Consello de Administración este último, como presidente; os membros Rodrigo Alonso Seoane, Nicolás Franco Bahamonde, Jorge Alonso de la Rosa, e o propio Rodrigo Alonso; así como o secretario de actas, Alfredo Román Pérez.

Os tempos de maior esplendor da empresa alcanzaron o seu punto culminante nos últimos anos sesenta, con pingües beneficios obtidos á marxe dos legais, tanto pola venda do aceite subtraído dos depósitos alugados á CAT, como pola “conxelación” das súas adxudicacións. Este enxeñoso procedemento consistía en que, tras a concesión dunha determinada cantidade de aceite a REACE por parte da CAT, coa determinación do correspondente prazo para efectuar o pago do importe, o aceite quedaba bloqueado, sendo só REACE quen podía dispor del. Ante a enganosa escusa esgrimida desta entidade de serlle atrasada a concesión dos correspondentes créditos bancarios, a CAT outorgáballe sucesivas prórrogas, até ser anulado o pedido, pasados uns meses. Precisamente, entre a data de adxudicación e a anulación do pedido era cando REACE especulaba co aceite bloqueado. Tales pedidos adoitaban coincidir sempre cos finais de campaña, cando o prezo é máis alto no mercado, e as anulacións, pola contra, co máis baixo. No intermedio vendíase o aceite “conxelado” e repúñase co da nova campaña, comprado a baixo prezo. A diferenza entre ambos os custos oscilaba entre as 10 e as 12 pesetas por litro. Se esta operación fose efectuada unha soa vez, podería pensarse que a CAT fora a victima do engano, pero quedou demostrado que era levada a cabo campaña tras campaña.

Coincidindo co auxe de REACE, e tras a concesión dun crédito de 40 millóns de pesetas por parte do Banco de Crédito Industrial, creouse a sociedade FRIBARSA, destinada ao almacenamento de produtos alimenticios conxelados, cuxo principal cliente sería a CAT. Os socios maioritarios da nova entidade, radicada en Santa Perpètua de Mogoda (Barcelona), eran Rodrigo Alonso e Isidro Suárez, o que lles permitía intercomunicar contablemente esta con os negocios de REACE, a pesar de non realizar entre si operación mercantil algunha. Ata que en 1971 Rodrigo Alonso decidiu vender REACE e FIBRARSA a Isidro Suárez, sendo este presidente do Consello, quen entregou en metálico pola operación 14 millóns de pesetas, que foron extraídos dos fondos da propia empresa vendida. O resto (19 millóns, segundo a primeira declaración do vendedor) se escrituró en privado. Posteriormente, na fase de instrución do proceso, Alonso declarou que a esta cantidade había que engadir 28 millóns que el debía a REACE. Segundo a acusación do Ministerio Público, “tras a venda ficticia, Alonso seguiu dando ordes no negocio.”

Todo este armazón destapouse a partir de que, ao amencer do 25 de marzo de 1972, José María Romeu González, acompañado do seu avogado, se personó no xulgado de garda de Vigo para denunciar que nos depósitos de REACE, que debían de conter aceite da CAT, faltaban máis de 4 millóns de litros, valorados nuns 170 millóns de pesetas. O denunciante ocupaba o posto de director xeral de REACE desde 1969, cando chegara precedido de fama de excelente organizador de empresas, avalada polo seu traballo en BEDAUX, así como nunha fábrica de armas brasileira que de manufacturar cinco pistolas diarias, deixouna producindo una cada cinco minutos. Romeu tardara uns días en decidirse a denunciar o caso, xa que, tras confesarlle alarmado a noticia, o presidente, Isidro Suárez, tentáralle tranquilizar e convencer de que o desaparecido sería reposto en breve, pois o barco “Sac de Marseille” estaba a piques de chegar de Alxeria cargado de aceite da nova colleita. Unha sinxela consulta ás guías Lloyd’s permitiulle a Romeu comprobar a inexistencia desa nave, pois non estaba rexistrada en ningunha delas.

Coa denuncia, a maquinaria xudicial púxose en funcionamento para tratar de esclarecer os confusos feitos, coñecendo pronto as intercomunicaciones existentes entre os depósitos alugados á CAT e os propios de REACE, mesmo mediante a unión física coa refinaría. A sospeita de complicidade entre a CAT e REACE comezou enseguida a estar presente na investigación, cando catro días máis tarde de ser interposta a denuncia, foi detido no tren Madrid-Bilbao o influente socio Isidro Suárez Díaz Moris. Tempo despois sóubose que, tres meses máis tarde, a muller do denunciante – quen, tras a súa visita ao xulgado de Vigo, quedouse sen traballo e regresado ao seu domicilio madrileño, sufrindo as correspondentes dificultades económicas – descubriu unha extensa carta autógrafa do seu marido na que anunciaba ao xuíz instrutor, Amador Moreiras, a súa idea de suicidio, ademais de facilitarlle unha serie de detalles de quen que para el eran sospeitosos de haberse lucrado directa ou indirectamente co negocio do aceite. Ante a súa alarma e contando coa colaboración do avogado e o propio xuíz, fixéronlle refugar a idea, contribuíndo tamén a tal renuncia o traballo que lle ofreceu unha empresa de aceite sevillana. Pero a carta en cuestión sementou dúbidas entre as partes, xa que non terminou de convencer nin ao xuíz nin á policía, considerando que nin pola súa extensión nin polo seu ton parecía a dun suicida, quen, por suposto, non adoita nunca avisar tan detalladamente das súas intencións.

Ata que o 9 de setembro produciuse unha misteriosa morte: o taxista de Vigo Arturo Cordobés apareceu asasinado de tres balazos nos arredores da cidade. Diversos foron os comentarios sobre o autor e o móbil, ata que se soubo que o taxista adoitaba transportar en longas viaxes co seu vehículo aos principais encartados no asunto do aceite (Alonso, Suárez, Romeu…). Pero, a investigación non pasou de aí… Tres semanas máis tarde producíronse outro tres mortes misteriosas. No seu novo domicilio sevillano foron achados os cadáveres de Romeu, a súa esposa e a súa filla de vinte e un anos. Aparentemente, o denunciante suicidouse tras dar morte ás dúas mulleres, tamén no medio de estrañas circunstancias, como a falta de motivos, o excesivo número de disparos ou a preparación do escenario. Pero, había una máis sorprendente aínda, da que pouco se comentou nos medios: xunto aos cadáveres apareceron tres cartas escritas a máquina, unha para o xuíz da localidade, outra de agradecemento para un amigo, e unha terceira dirixida ao xuíz de Vigo exactamente igual á detallada que escribise tres meses antes naquela desesperada situación.

En plena fase de instrución, estando en prisión Isidro Suárez e o contable Alfredo Román, foron tamén procesados por complicidade con eles o funcionario da CAT Anxo García Canals e o seu superior, o inspector rexional da Comisaría, Manuel Moreno Teijeiro, aínda que o maior problema para a investigación expúxose coa desaparición da maior parte dos libros de contabilidade e o maremágnum económico organizado entre as dúas empresas. A maior parte do diñeiro movido no negocio entre elas e a CAT non pasaba por contas bancarias, senón que se viraba a unha rapariga residente en Madrid, Amelia Baviano, quen dispuña del segundo as indicacións que recibía. Todas estas circunstancias, unidas ao descubrimento de certos agasallos efectuados ás esposas dos funcionarios, dificultaban enormemente a investigación. Mesmo quedou constancia, por declaracións da señorita Baviano, da entrega en man de cantidades en metálico na secretaría do ministro de Comercio, efectuadas por ela de parte do propio Suárez. ¿A quen e con que fin facíanse chegar estas cantidades?

Foi entón cando unha importante personalidade política das dereitas da Segunda República, o avogado Gil Carballos, decidiu defender ao “probo funcionario” García Canals, correndo con todos os gastos, polo que tivo acceso á documentación do procedemento. En setembro de 1973, achándose Alonso en Suíza para realizarse un recoñecemento cardiológico, ditouse auto de procesamiento contra el, quen até entón se mantivo á marxe, debido a que nos momentos da denuncia xa non era accionista, sendo Suárez quen levara a responsabilidade empresarial ante a Xustiza. Ata que a noite do 29 de marzo de 1974, mentres o resto dos internos do cárcere de Vigo estaban a durmir, Suárez morreu desnucado nas duchas do centro penal. Durante os dous anos do seu peche, soubera granjearse a simpatía dos compañeiros de prisión, a base de favores económicos, gastando bromas telefónicas co seu avogado a mesma tarde da súa morte, o que facía máis sorprendente aínda aquela estraña morte. Quince días máis tarde morreu apuñalado Antonio Alfajeme do Busto, presidente da Unión de Fabricantes de Conservas de Galicia e cónsul de Chile en Vigo, nun crime que se declarou pasional, pero sobre o que correu o rumor de estar conexionado tamén co caso do aceite, por mor de que o taxista aparecido morto adoitaba tamén facer servizos de longa distancia ao señor Alfajeme.

Pechado o sumario pola desaparición do aceite, o fiscal da Audiencia de Pontevedra, Cándido Conde Pumpido, unha vez cualificados os feitos e elaboradas as conclusións provisionais, trasladou a súa residencia a Madrid como consecuencia do seu nomeamento de avogado-fiscal do Tribunal Supremo. Tras as mortes habidas e o indulto que beneficiou a Moreno Teijeiro, só foron tres os ocupantes do banco a mañá do 21 de outubro de 1974 en que se iniciou a vista na Audiencia de Pontevedra: o fundador de REACE, Rodrigo Alonso; o contable e secretario de actas, Alfredo Román; e o funcionario da CAT, Anxo García Canals. A sala estaba totalmente abarrotado de público e medios de comunicación, pois non en balde sabíase implicado Nicolás Franco Bahamonde, naquelas datas oportunamente nomeado embaixador de España en Portugal, para afastarlle do centro da atención mediática. Presidía o Tribunal o que tamén o era da Audiencia Provincial, don Mariano Rajoy Sobredo, auxiliado por don Manuel Landeiro Píñeiro e don Celestino Prego Graza. O avogado José María Stampa Braun, letrado do finado Isidro Suárez, defendeu os intereses de FIBRABARSA, mantendo a tese da inexistencia de probas claras de que o aceite desaparecido houbese chegado na súa totalidade aos depósitos de REACE. O seu colega Gil Carballos realizou unha acesa defensa do seu cliente, García Canals, ao que cualificou de “demasiado bo para os tempos que corren”, pechando a súa alegación coa rotunda frase de “Non son todos os que están, nin está todos os que son”. Gonzalo Rodríguez Mourullo tentou demostrar a inexistencia de probas, senón soamente indicios que relacionasen ao seu defendido, Rodrigo Alonso, co caso. Os defensores coincidiron en solicitar a absolución dos seus patrocinados.

O fiscal, cuxa actuación foi cualificada como “branda” polos expertos, solicitou quince anos para Rodrigo Alonso, doce para Alfredo Román, e tres para García Canals. Pero, tras un sumario de varios miles de páxinas e dous anos e medio de traballos investigativos, nin sequera a inexistencia do aceite puido ser plenamente probada. A rápida sentenza, que tardou unha semana en ser coñecida, condenou a Alonso a 12 anos e ao abono de 167 millóns de pesetas por responsabilidade civil; a Román a 4 anos de prisión; e a Canals a un ano máis a multa de 100 millóns de pesetas. Que pasou, entón, cos asasinatos ou suicidios? Nunca se soubo realmente a verdadeira orixe do sete mortes, dando por certas as versións oficiais de cada unha delas: o asasinato de Romeu á súa esposa e filla e o seu posterior suicidio; a caída accidental de Suárez nas duchas do cárcere; o apuñalamento “pasional” que sufriu o señor Alfajeme; os balazos que acabaron coa vida do taxista. E se dixemos sete é porque, ao cabo dos anos – en decembro de 1977 –, Luís Mañas Descalzo, ex representante dos acredores e xefe administrativo de REACE, apareceu morto no seu despacho por mor dunha angina de peito, segundo aseguraron fontes familiares, o que non quedou do todo claro.

O ministro de Información e Turismo, o tamén pontevedrés Pío Cabanillas Gallas, non podía consentir que a prensa denunciase aquel escándalo, no que estaba metido até o propio irmán do generalísimo (membro tamén da Masonería), ditando medidas moi severas contra calquera intento. O presidente do Tribunal levou férreamente a vista, evitando que saísen á luz os aspectos máis comprometidos deste grave asunto, sobre todo a participación de Nicolás Franco, a quen non se citou a declarar nin en ningún momento mencionóuselle, facendo do xuízo “un paripé político”. Tal foi o comentario de Manuel Jiménez de Parga, catedrático de Dereito Político, quen acusou o presidente do Tribunal de encartarse ás presións do réxime. Certo é que a causa quedo vista para sentenza o venres día 25 de outubro, sen que fose nin sequera investigado onde foron a parar as toneladas de aceite de oliva propiedade do Estado Español; nin de porqué facíanse transvasamentos de aceite desde os depósitos da CAT aos de REACE e viceversa; nin onde se vendía, onde estaban e quen eran os donos dos almacéns das empresas que logo o comercializaban ou almacenaban, así como da configuración da repartición das ganancias; nin a identidade dos altos cargos que tamén “chupaban do bote”. Por suposto, tampouco foi investigada a morte das persoas relacionadas co caso, a pesar do manifestado en medios oficiais, de que se ía a realizar unha investigación exhaustiva “caia quen caia”. O certo foi que ás personalidades implicadas xamais lles sucedeu absolutamente nada, e do aceite de Redondela nunca se volveu a ter noticias. ¿Estiveron no banco dos acusados todos os que debían estar?; ¿como levaba a cabo o tráfico de influencias?;¿que favores outorgáronse a cambio de tal benevolencia por parte do Tribunal? Sen dúbida, preguntas sen resposta, e moito máis tras a posterior e misteriosa desaparición dos 5.000 folios que compuñan o voluminoso sumario.

Pero, como nunca falta alguén que a todo lle saque punta, houbo quen relacionou anos despois a benignidad do Tribunal coa meteórica carreira do catro fillos do seu presidente, sen dúbida, todos eles de excepcional valía intelectual e académica – ninguén o dubida –, e ao parecer, superdotados para a preparación de tan difíciles camiños profesionais como os por eles elixidos – con toda seguridade tamén –. Pero, a pesar de tan insólitas capacidades compartidas polo catro irmáns, ¿tería algo que ver a obtención daqueles importantes éxitos para ocupar praza en dúas dos máis prestixiosos escalafones da Administración do Estado, coa devolución do favor que algún representante desta fíxolle ao presidente pola indulxencia con que sentenciou o caso da desaparición do aceite de Redondela…? Quen o sabe…! Aínda que, a verdade sexa dita… Mira que é rebuscada a xente…!

revolucionpermanente.es   Tradución: Anxo Ramos   orixinal: Eusebio Lucía Olmos

Categorías
Política

RELACIONADAS